از تاکسی متر تا امنیت در تهران

چند وقت پیش برای انجام یک کار علمی و تحقیقاتی به چند کشور سفر کردم. آن چه بیشتر از هر چیز برایم جالب بود، نه برج های پرزرق وبرق، نه فرودگاه مدرن و نه امکانات گردشگری، بلکه نظم و امنیت سیستم حمل و نقل شهری و فرودگاهی بود که در فرودگاه ها و تاکسی های این کشورها حاکم بود.
در فرودگاه های کشورهای پیش گفته، خبری از صفی از خودرو های ناشناس، واسطه ها، دلال ها، انواع خودرو های شخصی و اشخاصی که مسافر را برای سوار شدن به خودرو های مختلف تشویق کنند، نبود. تاکسی ها کاملا مشخص، قابل شناسایی و تحت نظارت بودند.
وقتی مسافر سوار تاکسی می شود، چند اصل خیلی ساده اما خیلی مهم امنیتی و مالی و غیره جاری است:
۱- دوربین داخل خودرو، تاکسی متر، دستگاه کارت خوان و سامانه ثبت مشخصات سفر فعال و در معرض دید مسافر است.
۲- اطلاعات سفر نیز بگونه ای در یک نظام نظارتی از ناحیه پلیس، شهرداری و تاکسیرانی قابل رصد است؛ به نحوی که مسافر می داند چه خودرویی، با چه مشخصاتی و تحت چه نظارتی او را جابه جا می کند و هزینه سفر نیز بدون چانه زنی و نگرانی محاسبه و پرداخت می شود؛ بگونه ای که احساس نکند مورد ظلم واقع شده است.
سؤال اول، جدی و مهم، از شورای شهر، شهردار و پلیس این است:
چرا چنین نظام ساده و قابل اجرایی در تهران، بخصوص در فرودگاه ها، ایجاد نشده و نمی شود؟
در فرودگاه ها و داخل شهر تهران، مسافر به طور معمول گاهی با انبوهی از خودرو ها و افراد مواجه است؛ تاکسی، خودرو های شخصی، پیک، موتورسیکلت، تاکسی اینترنتی و حتی اشخاصی که در مبادی ورودی شهر و فرودگاه برای جذب مسافر فعالیت می نمایند.
از طرفی، امروز شاهد حمل مسافر با موتورسیکلت هایی هستیم که اساساً برای جابه جایی مسافر طراحی نشده اند و در خیلی از موارد، مسافر حتی نمی داند راننده چه کسی است، آیا صلاحیت لازم را دارد یا خیر، وسیله نقلیه چه سابقه ای دارد و در صورت وقوع حادثه یا سرقت، دقیقا باید به چه مرجعی رجوع کند.
این وضعیت فقط مسئله «تاکسی» نیست؛ موضوع، امنیت شهروند و گردشگر، حقوق مصرف کننده، سلامت حمل و نقل شهری و اعتبار پایتخت کشور است. مسئول این وضعیت نابسامان چه نهادی است؟
طبیعی است که مسئولیت میان چند دستگاه تقسیم شود:
الف- شهرداری و سازمان مدیریت و نظارت بر تاکسیرانی، مسئول ساماندهی و نظارت بر حمل و نقل عمومی شهری هستند.
ب- شورای اسلامی شهر تهران نیز در مقام سیاست گذاری، تصویب مقررات و نظارت بر عملکرد مدیریت شهری، نمی تواند نسبت به وضعیت حمل و نقل و امنیت مسافران بی تفاوت باشد.
ج- پلیس راهور و نیروی انتظامی نیز در حدود صلاحیت های قانونی خود، مسئول نظارت بر عبور، احراز تخلفات و اجرای مقررات در ارتباط با وسایل نقلیه و امنیت عمومی هستند.
و در فرودگاه ها، باتوجه به اهمیت ویژه این مبادی ورودی کشور، دستگاه های متولی فرودگاه و نهادهای امنیتی و انتظامی نیز نقش مستقیم دارند.
بدین سبب سؤال این نیست که «چه کسی مسئول است؟»
سؤال دوم و مهم تر این است: چرا این دستگاهها، با وجود امکانات تکنولوژی امروز، یک سامانه یکپارچه و قابل نظارت برای حمل و نقل مسافر ایجاد نمی کنند؟
چاره پیچیده نیست. می توان برای تمام تاکسی های رسمی و حتی خدمات حمل و نقل اینترنتی، یک استاندارد واحد تعریف کرد:
مشخصات راننده و خودرو کاملا ثبت و قابل شناسایی باشد؛
دوربین استاندارد داخل خودرو، با رعایت حریم خصوصی، نصب شود؛
تاکسی متر یا سامانه محاسبه رسمی کرایه وجود داشته باشد؛
پرداخت الکترونیکی ممکن باشد؛
مسیر و مشخصات سفر در سامانه ثبت شود؛
خودرو های بدون مجوز از مبادی فرودگاهی و پایانه ها اجازه جذب مسافر نداشته باشند؛
حمل مسافر با موتورسیکلت فقط در صورت وجود مجوز و معیارهای مشخص و قابل نظارت ممکن باشد؛
مسافر بتواند با یک کد یا QR، مشخصات راننده و خودرو را مشاهده کند؛
در صورت شکایت، امکان شناسایی فوری خودرو و راننده وجود داشته باشد.
این اقدامات نه تنها امنیت مسافر را زیاد می کند، بلکه از رانندگان قانونمند نیز حمایت می کند و زمینه فعالیت دلالان و خودرو های بدون مجوز را می کاهد.
تهران شایسته چنین وضعی نیست. تهران پایتخت ایران و یکی از مهم ترین دروازه های ورود گردشگران و مسافران خارجی است.
امنیت مسافر نباید وابسته به شانس وی در انتخاب خودرو باشد.
مسافر باید وقتی سوار تاکسی می شود، بداند در یک سیستم رسمی، شفاف و قابل نظارت قرار گرفته است؛ نه این که نگران باشد چه کسی پشت فرمان نشسته، کرایه چقدر خواهد شد و اگر اتفاقی افتاد، چطور میتوان راننده را شناسایی کرد.
امروز فناوری این امکان را فراهم آورده است که دوربین، تاکسی متر، کارت خوان، موقعیت مکانی و مشخصات راننده در یک سامانه یکپارچه ثبت گردد.
بدین سبب مطالبه شهروندان از شهرداری تهران، شورای اسلامی شهر تهران، پلیس و مدیریت فرودگاه ها روشن است:
سؤال سوم این است که چرا برای ایجاد یک نظام هوشمند، شفاف و امن حمل و نقل مسافر اقدام نمی کنید؟
امنیت مسافر امتیاز نیست؛ حق اوست. تهران به تاکسی هایی نیاز دارد که نه تنها در خیابان دیده شوند، بلکه راننده، خودرو، کرایه و سفر آنها نیز آنلاین توسط پلیس و شهرداری قابل شناسایی و نظارت باشد.
تهران باید شهری باشد که مسافر در آن با آرامش سوار تاکسی شود، مسیر خویش را بپیماید و بدون نگرانی از جان، مال و حقوق خود، به مقصد برسد.
این حداقل انتظاری است که از پایتخت یک کشور و از دستگاه های مسئول آن می رود.
سؤال از مسئولان ساده است:
وقتی تکنولوژی امروز امکان شناسایی راننده، ثبت سفر، محاسبه کرایه و نظارت بر خودرو را فراهم آورده است، چرا مسافر در پایتخت هنوز باید برای پیدا کردن یک وسیله نقلیه امن، به شانس خود متکی باشد؟
امنیت مسافر و گردشگر، لطف یا امتیاز نیست؛ وظیفه حاکمیت شهری و مطالبه قانونی شهروندان است.
تهران به «تاکسی های بیشتر»، بیشتر از هر چیز به تاکسی های قابل شناسایی، قابل نظارت و قابل اعتمادتر نیاز دارد.
سؤال سوم؛ از مسئولان انتظار می رود به جای پاسخ های کلی در رابطه با «ساماندهی»، به شکل شفاف اعلام کنند:
چه نهادی مسئول اجرای این نظام است؟ چه مقرراتی باید اصلاح شود؟ چه بودجه ای لازم است؟ و این طرح چه زمانی اجرا خواهد شد؟
فرودگاه، اولین نقطه مواجهه خیلی از گردشگران و مسافران با تهران است.
امنیت مسافر، شفافیت کرایه و قابلیت شناسایی راننده، امتیاز تجملاتی یک شهر پیشرفته نیست؛ بلکه قسمتی از حکمرانی مطلوب شهری و پشتیبانی از حقوق شهروندان است.
مطالبه از مسؤلان، فقط گلایه از نابسامانی موجود نیست؛ بلکه درخواست اجرای یک نظام مشخص، شفاف و قابل نظارت برای حمل و نقل مسافر در تهران و بخصوص فرودگاه هاست.
شایسته است شهرداری تهران و سازمان تاکسیرانی:
۱. تمام خودرو های مجاز حمل مسافر، دارای هویت و مشخصات ظاهری کاملا قابل تشخیص باشند و خودرو های بدون مجوز اجازه فعالیت در مبادی مهم شهر و فرودگاه ها را نداشته باشند.
۲. برای تاکسی ها، تاکسی متر و پرداخت الکترونیکی الزامی شود و مسافر پیش یا حین سفر بتواند از میزان تقریبی کرایه باخبر باشد. شهرداری و بانک دریافت کننده وجه و دارایی نیز از آن اطلاع داشته باشند.
۳. نصب دوربین استاندارد داخل تاکسی ها، با رعایت حریم خصوصی و امکان دسترسی قانونی مراجع ذی صلاح در صورت وقوع جرم یا حادثه، بررسی و اجرا شود تا پلیس و تاکسیرانی به شکل آنلاین آنرا رصد کنند.
۴. اطلاعات راننده، خودرو، مسیر و زمان سفر در یک سامانه یکپارچه و قابل رصد ثبت گردد تا در صورت سرقت، تهدید، آزار، کلاهبرداری یا حادثه، امکان شناسایی فوری وجود داشته باشد.
ضروری است شورای اسلامی شهر تهران به جای پرداختن صرف به مسایل روزمره، اجرای این طرح را به عنوان یک برنامه مشخص برای ارتقاء امنیت حمل و نقل شهری مطالبه و بر عملکرد شهرداری نظارت کند.
از نیروی انتظامی و پلیس راهور نیز انتظار می رود نسبت به فعالیت خودرو ها و موتورسیکلت های بدون مجوز برای حمل مسافر، بخصوص در فرودگاه ها، پایانه ها و نقاط پرتردد، نظارت جدی و مستمر داشته باشند و با کارهای غیرمجاز، واقعا یک مرتبه و برای همیشه برخورد و بساط آنان را جمع کنند.
از مدیریت فرودگاه های تهران نیز باید خواست که ورود و فعالیت خودرو های حمل مسافر را ساماندهی کند تا مسافر، بخصوص مسافر خارجی، بمحض خروج از سالن فرودگاه با افراد ناشناس و واسطه های گوناگون مواجه نشود.
*وکیل پایه یک دادگستری